Header Ads

जागतिक मानव तस्करी विरोधी दिन विशेष

आज देशात समस्यांचा महापूर मोठ्या प्रमाणावर आहे. झपाट्याने वाढणारी महागाई, बेकारी, आर्थिक विषमता, गरिबी, भूक, कुपोषण, रोगराई, प्रदूषण, भेसळ, संस्कृती हीन वागणूक, डॉलरच्या तुलनेत रुपयाची सातत्याने घसरण, देशावरील वाढते कर्जाचे डोंगर, गुन्हेगारीचा वाढता ग्राफ, भ्रष्टाचार, नैसर्गिक साधनसंपत्तीचे अतिवापर अशा अनेक समस्या समाजाला पोकळी निर्माण करत आहेत. अशा समस्या नवीन समस्यांना जन्म देतात, त्यापैकी "मानवी तस्करी" ही मुख्य समस्या आहे. मानवी तस्करी जगभर मोठ्या प्रमाणावर पसरली आहे, मानवी तस्करी करून प्राण्यांपेक्षाही भयंकर नरक यातना देऊन निष्पाप जीवाला गुलाम बनवून अमानुष वागणूक दिली जाते. पुरुष, महिला आणि सर्व वयोगटातील कोणत्याही पार्श्वभूमीतील मुले या गुन्ह्याला बळी पडू शकतात. हा भारतातील दुसरा सर्वात मोठा संघटित गुन्हेगारी मानला जातो. व्यावसायिक लैंगिक शोषण आणि सक्तीच्या विवाहाच्या उद्देशाने महिला आणि मुलींची देशात तस्करी केली जाते, विशेषत: ज्या भागात लिंग प्रमाण पुरुषांच्या बाजूने खूप कमी आहे. पुरुष आणि मुलांची श्रमिक हेतूने तस्करी केली जाते, मानवी अवयवांची तस्करी केली जाते आणि गिगोलो, मसाज विशेषज्ञ, एस्कॉर्ट इत्यादी म्हणून काम करण्यासाठी तस्करांकडून त्यांचे लैंगिक शोषण केले जाऊ शकते. 


कारखान्यातील कामगार, घरातील नोकर, भिकारी आणि इतरांच्या रूपात मुलांवर सक्तीचे काम केले जाते. कृषी कामगार, आणि काही दहशतवादी आणि बंडखोर गटांनी सशस्त्र लढाऊ म्हणून वापरले आहेत.


यावर्षी २०२२ ची जागतिक मानवी तस्करी विरोधी दिनाची थीम "तंत्रज्ञानाचा वापर आणि गैरवापर" आहे, जे मानवी तस्करी सक्षम आणि अडथळा आणणारे साधन म्हणून तंत्रज्ञानाच्या भूमिकेवर लक्ष केंद्रित करते, त्यामुळे जागरूकता अत्यंत महत्त्वाची आहे. २०१८ च्या जागतिक गुलामगिरी निर्देशांकानुसार, १६७ देशांपैकी भारत ५३ व्या क्रमांकावर आहे. सध्या १.४ टक्के लोक गुलामगिरीत आहेत. भारतातील सुमारे १८.३ दशलक्ष लोक आधुनिक गुलामगिरीत जगत होते. कैलाश सत्यार्थी फाउंडेशनने केलेल्या सर्वेक्षणानुसार, असे आढळून आले आहे की २१ % कुटुंबे त्यांच्या वाढत्या आर्थिक संकटामुळे मुलांना बालमजुरीमध्ये पाठवण्यास इच्छुक आहेत. जागतिक स्तरावर, २०२० मध्ये, सेव्ह द चिल्ड्रनचा अंदाज होते की गरिबीमुळे आणखी ५००,००० अल्पवयीन मुलींना जबरदस्तीने लग्नासाठी भाग पाडले जाईल. कोरोनाकाळात जून आणि जुलैमध्ये लॉकडाऊन शिथिल करण्यात आले तेव्हा मागील वर्षीच्या तुलनेत १७% बालविवाहांमध्ये वाढ झाली. 

टाळेबंदीच्या काळात, ११ दिवसांत, सरकारी हेल्पलाइनवर ९२,००० बाल अत्याचाराच्या प्रकरणांची नोंद झाली. भारतातील विधी सेवांनुसार, दर तासाला चार मुलींना वेश्याव्यवसाय करण्यास भाग पाडले जाते, त्यापैकी तीन त्यांच्या इच्छेविरुद्ध असतात. २०१९ मध्ये, नॅशनल क्राईम रेकॉर्ड ब्युरोच्या आकडेवारीनुसार भारतात १,१९,६१७ मुले हरवल्याची नोंद झाली आहे. दर महिन्याला ६४,८५१ मुले, महिला आणि पुरुष बेपत्ता होतात. भारतात अंदाजे ३००००० बाल भिकारी आहेत. एप्रिल २०२० ते जून २०२१ दरम्यान, ९००० हून अधिक मुलांची तस्करांपासून सुटका करण्यात आली.

आंतरराष्ट्रीय कामगार संघटनेच्या ताज्या अहवालानुसार

जगभरातील अंदाजे ४०.३ दशलक्ष आधुनिक गुलामगिरीत अडकून बळी पडले आहेत. २७ दशलक्ष प्रौढ आणि १३ दशलक्ष मुले मानवी तस्करीचे बळी आहेत. २४.९ दशलक्ष सक्तीच्या मजुरीसाठी शोषित आहेत आणि १५.४ दशलक्ष सक्तीच्या विवाहामुळे आहेत. जगात प्रति १००० लोकांमागे ५.४ आधुनिक गुलामगिरीचे बळी आहेत. जगभरात, तस्करीच्या बळींपैकी ७१ टक्के महिला आणि मुली आणि २९ टक्के पुरुष आणि मुले आहेत. आधुनिक गुलामगिरीचा बळी ४ मुलांपैकी १ आहे. घरगुती काम, बांधकाम किंवा शेती यासारख्या खाजगी क्षेत्रात १६ दशलक्ष लोकांचे शोषण केले जाते. राष्ट्रीय मानवाधिकार आयोगाने उघड केले आहे की दरवर्षी सुमारे ४०,००० मुलांचे अपहरण केले जाते, त्यापैकी ११,००० सापडत नाहीत आणि भारतात फक्त १०% मानवी तस्करी आंतरराष्ट्रीय आहे, तर ९०% आंतरराज्यीय आहे. सक्तीचे आणि बंधनकारक मजुरांचे कोणतेही विश्वसनीय अभ्यास पूर्ण झालेले नसले तरी, एनजीओचा अंदाज आहे की ही समस्या २० ते ६५ दशलक्ष भारतीयांना प्रभावित करते.


भारतातील मानवी तस्करी गुन्हेगारी संबंधित प्रतिबंध कायदा

·         कलम २३ मानवी तस्करी आणि बेगार (पैसे न देता सक्तीचे श्रम) प्रतिबंधित करते.

·         कलम २४ हे १४ वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या मुलांना कारखाने आणि खाणींसारख्या धोकादायक कामात काम करण्यास मनाई करते.

·         भारतीय दंड संहिता (आईपीसी) कलम ३७० आणि ३७०अ मानवी तस्करीच्या धोक्याचा सामना करण्यासाठी सर्वसमावेशक उपाय प्रदान करते, ज्यामध्ये शारीरिक शोषण किंवा कोणत्याही स्वरूपातील शोषण, लैंगिक शोषण, गुलामगिरी किंवा मानवी अवयव बळजबरीने काढून टाकणे यासह बाल तस्करीचा समावेश आहे.

·         कलम ३७२ आणि ३७३ वेश्याव्यवसायाच्या उद्देशाने मुलींची विक्री आणि खरेदी यांच्याशी प्रतिबंध संबंधित आहे.

·         अनैतिक धंधे (प्रतिबंध) कायदा, १९५६ (आईटीपीए) हा व्यावसायिक लैंगिक शोषणाचा तस्करी रोखण्यासाठी प्रमुख कायदा आहे.

·         स्त्रिया आणि मुलांच्या तस्करीशी संबंधित इतर विशिष्ट कायदे लागू केले गेले आहेत जसे की - बालविवाह प्रतिबंध कायदा २००६, बंधपत्रित कामगार प्रणाली (निर्मूलन) कायदा १९७६, बालकामगार (प्रतिबंध आणि नियमन) कायदा १९८६, मानवी अवयव प्रत्यारोपण कायदा १९९४.

·         लैंगिक गुन्ह्यांपासून मुलांचे संरक्षण (पॉक्सो) कायदा २०१२, लैंगिक शोषण आणि शोषणापासून मुलांचे संरक्षण करण्यासाठी एक विशेष कायदा आहे.

मानवी तस्करी हा गंभीर गुन्हा आहे. संबंधित समस्यांच्या बाबतीत, शक्ती वाहिनीला +९१-११-४२२४४२२४, +९१-९५८२९०९०२५ किंवा राष्ट्रीय हेल्पलाइन चाइल्ड लाईन १०९८ वर कॉल करा. तसेच महिला हेल्पलाइन (संकटात) १०९१, महिला हेल्पलाइन (घरगुती अत्याचार) १८१, राष्ट्रीय महिला आयोग (घरगुती हिंसाचार, लैंगिक हिंसा आणि छळासाठी हेल्पलाइन) ०७८२७१७०१७०, राष्ट्रीय महिला आयोग (एनसीडब्ल्यू) ०११-२६९४२३६९, २६९४४७५४, राष्ट्रीय मानवाधिकार आयोग ०११-२३३८५३६८/०९८१०२९८९०० आणि राष्ट्रीय महिला आयोग (दिल्ली) मध्ये तक्रार नोंदवण्यासाठी : ०११-२६९४४८८०, २६९४४८८३ या क्रमांकावर संपर्क साधता येईल.

 

थोडी काळजी आणि जागरुकता ठेवली तर आपण अशा समस्यांपासून दूर राहू शकतो

·         इंटरनेट हे मानवी तस्करीच्या जाळ्यात अडकवण्याचा उत्तम मार्ग आहे, इंटरनेटचा जपून वापर करा, आधुनिकतेच्या आंधळ्या मार्गावर धावण्यापूर्वी मर्यादा आणि खबरदारी समजून घेणे आवश्यक आहे.

·         मुलांना इंटरनेट वापरण्याचा खरा अर्थ शिकवा.

·         मुलांना संस्कार, चांगले-वाईटातील भेद आणि मानवी मूल्ये ओळखायला शिकवा.

·         भावनेच्या आहारी किंवा रागाच्या भरात कोणताही अयोग्य निर्णय घेणे टाळा.

·         लोकांवर फार लवकर विश्वास ठेवू नका, विशेषतः अनोळखी लोकांवर.

·         वाईट संगत टाळा. चांगले काम लहान असो व मोठे त्यांना करण्यात कधीही संकोच करू नका.

·         प्रत्येकाकडे आपले दुःख सांगत बसू नका, वैयक्तिक माहिती सामायिक करू नका.

·         लोकांकडून जास्त अपेक्षा ठेवू नका किंवा त्यांच्यावर जास्त अवलंबून राहू नका, आपल्या मजबुरीला कमजोरी बनू देऊ नका.

·         कोणत्याही ढोंग, लोभ, मोहात पडू नका, संयम आणि विवेकाने वागा.

·         चांगले वाईट यातील फरक समजून घ्यायला शिका, माणसे ओळखायला शिका.

·         स्वत: मुळे इतरांचे कितीही नुकसान झाले तरी स्वार्थी लोकांना फक्त स्वतःच्या फायद्याची काळजी असते, आजच्या काळात असत्य देखील ठामपणे सत्य म्हणून विकले जाते, त्यामुळे दुनियादारीचे ज्ञान असणे अत्यंत गरजेचे झाले आहे.

·         कोणत्याही प्रकारची अडचण आल्यास लवकरात लवकर प्रशासन किंवा स्वयंसेवी संस्थेची मदत घ्या.

·         नेहमी सावध, सतर्क आणि जागृक राहून सुरक्षित रहा.

डॉ. प्रितम भि. गेडाम

मोबाइल नं. ०८२३७४ १७०४१

 

Blogger द्वारा समर्थित.